Wilskracht
In dit boek van de invloedrijke Amerikaanse wetenschapper Roy Baumeister bespreekt hij zijn onderzoek aan de hand van een aantal voorbeelden uit de praktijk. Het boek geeft een goed inzicht in het onderzoek naar zelfdiscipline en is uitstekend leesbaar. De praktische bruikbaarheid laat wel wat te wensen over. Het is meer een populair wetenschappelijk boek dan een zelfhulpboek.

Change anything
Helaas (nog) niet vertaald in het Nederlands, maar daarom niet minder indrukwekkend. In dit boek wordt uitgelegd hoe je “goede voornemens” ook echt in de praktijk kunt doorvoeren. De wetenschappers leggen met een handzaam model uit hoe je tot 400% meer kans op langdurige gedragsverandering maakt. Het aardige aan het boek is dat het alleen tot op zekere hoogte een methode voorschrijft. Er wordt ook inspanning en denkwerk van de lezer verwacht en dat verklaart waarschijnlijk ook meteen waarom hun resultaten zo goed zijn. Veranderen doe je in de praktijk, niet op de bank met een boek op schoot.

Drive
Drive gaat over motivatie. Het is een van de meest verbazingwekkende boeken die ik de afgelopen jaren gelezen heb. Hier heb ik er meer over geschreven. Kort en goed gaat het er over dat geld ons niet erg motiveert en dat een beloning zelfs een negatief effect op onze motivatie kan hebben. Waar we wel gemotiveerd voor zijn? Drie zaken: autonomie, een hoger doel nastreven en “mastery” oftewel een vaardigheid onder de knie krijgen. Interessante kennis voor zowel werkgevers als werknemers.

The Power of full engagement
Het verbaast me dat dit boek nog niet in het Nederlands vertaald is. Ik wil het hier toch vermelden omdat dit één van de klassiekers is naar mijn mening. Loehr en Schwartz zijn sportpsychologen. Hun unieke insteek is dat onze prestaties gestuurd worden door onze energie. En die energie kun je effectiever inzetten door gezond te eten, te sporten en door psychologisch gezond te blijven. Het lijkt op de aanbeveling van willekeurig welke diëtist, maar het wordt hier specifiek gepresenteerd vanuit het idee dat het nodig is om te presteren. Naar mijn mening wordt het lichamelijke aspect van presteren door psychologen over het algemeen onderschat. Vandaar dat dit boek een welkome aanvulling op de andere boeken is.

Getting things done
De titel is zo veelzeggend dat men niet eens de moeite heeft genomen om hem in het Nederlands te vertalen (de titel, het boek is wel Nederlandstalig). Het is ongetwijfeld de klassieker over “stressfree productivity” om maar gewoon in het Engels te blijven. Nederlands onderzoek wijst uit dat je met deze methode vooral stress tegen gaat en niet zozeer productiever wordt. Als je de andere boeken echter gebruikt om productiever te worden, heb je dit boek hard nodig om niet aan stress ten onder te gaan.

Zoals ik al aangaf verander je uiteindelijk in de praktijk en niet door het lezen van boeken. Deze boeken kunnen je echter wel de informatie geven om dat proces zo verstandig mogelijk vorm te geven. Als je meer persoonlijke hulp wilt, kun je altijd contact opnemen voor een coachingsgesprek.

Een gelukkige loopbaan
Eerst over het onderwerp van het boek. De titel zou er op kunnen wijzen dat dit een boek is voor managers, leidinggevenden of organisatieadviseurs. In dat geval zou het gaan over de mogelijkheden om de organisatie zo vorm te geven dat deze werknemers gelukkig maakt. De auteurs kiezen echter voor een andere invalshoek, namelijk die van het individu. De vraag is wat je zelf kunt doen om gelukkiger te worden in je werk.

Het uitgangspunt is al bij uitstek positief psychologisch van aard: er wordt van uit gegaan dat het streven naar geluk op het werk de moeite waard is. Met behulp van talloze onderzoeksresultaten onderbouwen Hamburger en Bergsma de voordelen van gelukkig werknemers. Het blijkt dat deze productiever en creatiever zijn, minder gevoelig voor stress en bovendien gezonder. Geluk is geen narcistische droom van ons verwende westerlingen, maar een haalbaar en nastrevenswaardig doel.

Wat wil je? En hoe bereik je dat?
Globaal gaat het boek in op twee “processen” die zorgen voor geluk op het werk: het vinden van het juist pad en het volgen daarvan. Bij het vinden van het juiste pad gaat het vooral over het zoeken naar een professie die bij je persoonlijkheid en je kwaliteiten past. Dat lijkt voor de hand te liggen, maar in de praktijk blijkt dat we ons pad gemakkelijk uit het oog verliezen. Hamburger vertelt dat hij vroeg in zijn loopbaan een functie krijgt aangeboden in Curacao. Het eiland is sprookjesachtig mooi en het geluk lijkt voor het oprapen te liggen. Toch bevalt het hem niet omdat het werk dat hij doet totaal niet past bij zijn persoonlijkheid; een kantoorbaan blijkt lastig samen te gaan met een extraverte persoonlijkheid.

Als je weet wat je wilt, is het nog de uitdaging om dat in de praktijk te brengen. Er worden verschillende “valkuilen” behandeld waar je in kan trappen als het hier op aankomt. Het spreekt me persoonlijk aan dat hier openlijk de nadelen van de positieve psychologie besproken worden. Zo wijzen de schrijvers er op dat een te grote gerichtheid op onze persoonlijke ontwikkeling er toe kan leiden dat we nooit meer tevreden zijn. Net zoals een te grote positiviteit er voor kan zorgen dat we gevaren onderschatten.

Praktische wetenschap
De verhouding tussen wetenschap en praktijk wordt door het hele boek goed bewaakt. Het persoonlijke verhaal van Hamburger staat centraal in het boek en wordt aangevuld met de verhalen van cliënten uit zijn coachingspraktijk. De voorbeelden dienen als illustratie bij de vele wetenschappelijke inzichten die gepresenteerd worden. Daarnaast zijn er talloze testjes opgenomen om de kloof tussen theorie en praktijk te overbruggen. Dit alles maakt “Gelukkig werken” een sprankelend en verfrissend boek vol aanmoedigingen en handvaten om het leven in eigen hand te nemen en het geluk na te jagen.

Koop het boek hier

In de wereld van de persoonlijke ontwikkeling is er de laatste jaren veel aandacht geweest voor empowerment en persoonlijk leiderschap. Dat moest er voor zorgen dat je als individu de touwtjes in eigen handen nam en zelf besliste waar je naar toe wilde. Dat was voldoende als je probeerde om binnen een organisatie op te klimmen of om te werken aan een solide CV met een klein aantal werkgevers binnen één branche.

De huidige arbeidsmarkt maakt echter dat carrières steeds grilliger verlopen. Steeds meer mensen kiezen voor een bestaan als zzp’er en steeds minder mensen werken hun hele leven bij dezelfde baas. Dat maakt dat individuen niet alleen moeten werken aan hun kwaliteiten, maar ook aan de presentatie van die kwaliteiten. Op dat moment komt personal branding om de hoek kijken.

Cees Harmsen noemt personal branding het ‘commerciële aspect’ van je loopbaan. Het gaat over het verhaal dat je aan opdrachtgevers wilt vertellen. Over het inzicht in je eigen capaciteiten, maar vooral ook hoe je dat inzicht communiceert. Personal branding zorgt er voor dat jouw unieke verhaal een plek krijgt op de markt waarop je actief bent.

In ‘Opmerkelijke ik’ wordt er gewerkt met het acceleratormodel. Met dit vijfstappenplan kun je je personal branding van binnen naar buiten opbouwen. Harmsen start met de Acceptatie van het feit dat personal branding in onze hedendaagse economie onvermijdelijk is. Er op hopen dat je baas het werk wel binnen haalt, wordt steeds riskanter. De volgende stap is het ontdekken van je Ambitie. Wat wil je bereiken? Wat zijn je sterke kanten. Daarna gaat het over Authenticiteit. Het vinden van je stem of het ontdekken van jouw eigen toon. De vierde stap is Attentie oftewel het verkrijgen van aandacht voor je boodschap. Tot slot is er Autonomie. Hierbij gaat het meer over de psychologische aspecten die personal branding mogelijk maken. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld werken aan je weerbaarheid en het omgaan met teleurstellingen. Door al deze stappen te doorlopen, heb je een eenduidig verhaal klaar wat je ook nog kunt en durft te verkopen. Dat is wat personal branding uiteindelijk inhoudt.

De verschillende stappen van het accelatormodel zijn opmerkelijk goed onderbouwd. De auteur geeft blijk van een enorme belezenheid en kennis. Hij ziet goed hoe wetenschappelijke inzichten in zijn verhaal passen en weet ze vervolgens op een duidelijke en inzichtelijke manier voor het voetlicht te brengen.

Soms staan de wetenschappelijke inzichten de praktische bruikbaarheid wel wat in de weg. De verhouding tussen theorie en praktische voorbeelden schiet dan al te sterk door naar theorie. Dat zegt overigens niet per se iets over de bruikbaarheid van het boek, maar wel over de leesbaarheid. Bij sommige onderwerpen kan ik het gevoel niet onderdrukken dat een welgekozen voorbeeld iets sneller duidelijk kan maken dan een theoretische verhandeling.

Als je een geïnteresseerd bent in een serieuze, authentieke benadering van personal branding is ‘Opmerkelijke ik’ een fantastisch boek. Het vertelt van de hoed en de rand en brengt wetenschappelijk onderbouwde kennis en geen kretologie. Voor iedereen die zich de komende tijd wil (of moet) presenteren op de arbeidsmarkt is dit dan ook een echte aanrader.

Ben-Shahar zag het potentieel van de Positieve Psychologie en geeft inmiddels fulltime lezingen over dit onderwerp. “Gelukkiger” is het resultaat van zijn lezingen en zijn collegereeks. Dat hij die ervaring heeft, valt duidelijk aan het boek te merken. Het biedt, meer dan andere boeken over positieve psychologie, een duidelijke en gestructureerde visie op persoonlijke ontwikkeling. Het is een lopend verhaal en geen opsomming van feiten.

De hoofdstelling van het boek is het idee dat geluk de “ultieme valuta” is. Uiteindelijk streven we met al onze acties een groter geluk na. Het woord Valuta wordt met opzet gebruikt omdat veel mensen lijken te denken dat geld het belangrijkste is dat we moeten nastreven. Veel mensen streven rijkdom, macht of succes na, zonder zich af te vragen waarom ze dat doen. Rijkdom is een doel op zich geworden en geen middel om geluk te bereiken. Ben-Shahar legt duidelijk uit, daarbij citerend uit allerlei onderzoek, dat rijkdom nauwelijks bijdraagt aan geluk en dat er betere manieren zijn om gelukkiger te worden.

In de laatste hoofdstukken wordt de stap van de theorie naar de praktijk gemaakt. Hier wordt in zeven “geluksmeditaties” beschreven hoe wij gelukkiger kunnen worden in ons leven. In deze meditaties blijkt wederom waarom de colleges van Ben-Shahar zo populair waren. Hier wordt onderzoek naar geluk eenvoudig vertaald naar praktische handvatten. Deze meditaties vormen een directe handleiding voor stappen die je in de praktijk kunt nemen. Dit is persoonlijke ontwikkeling op zijn best.

Het gaat hierbij onder andere over het belang van rust in je leven en over het gebruik van visualisaties. Ook worden de “geluksboosters” besproken. Een aantal praktische stappen om gelukkiger te worden zonder je situatie ingrijpend te veranderen. Wie gelukkiger wil worden heeft namelijk al snel de neiging om zijn omgeving te veranderen. Bijvoorbeeld door ander werk te nemen of door te verhuizen. In veel gevallen is dat echter niet praktisch haalbaar of in ieder geval heel moeilijk. Hier blijkt echter dat het ook mogelijk is om gelukkiger te worden met je huidige situatie.

Dat het Ben-Shahar menens is, blijkt uit het laatste hoofdstuk waarin hij over de geluksrevolutie spreekt. Hierin geeft hij aan dat de samenleving meer ingericht moet worden op het vergroten van het geluk van haar inwoners. In de hoofdstukken over geluk binnen het onderwijs en op het werk geeft hij hier voorbeelden van. Uit deze hoofdstukken blijkt duidelijk hoe ver we nog van die geluksrevolutie af staan. Het onderwijs is nu nog vooral bedoeld om mensen op te leiden die iets kunnen bijdragen aan de economie. En op de werkvloer is ook alles gericht op geld verdienen. Het uiteindelijke doel van die inspanningen, het vergroten van het geluk, zijn we geheel uit het oog verloren.

In “Gelukkiger” weet Ben-Shahar het onderzoek uit de positieve psychologie op een duidelijke en vooral overtuigende manier te beschrijven. Het knappe is dat hij een visie heeft ontwikkeld en niet alleen losstaand onderzoek behandelt. Het laatste deel, waarin het belang van geluk voor onze maatschappij besproken wordt, maakte mij als lezer extra gemotiveerd om met deze zaken aan het werk te gaan. Met het schrijven van dit boek heeft Ben-Shahar duidelijk een eerste stap gezet in zijn revolutie.

Tal Ben-Shahar is gepromoveerd aan Harvard op het onderwerp zelfvertrouwen. Behalve wetenschapper is hij echter ook ervaringsdeskundige. Ervaringsdeskundige over perfectionisme, een onderwerp dat nauw met zelfvertrouwen samenhangt. In 1987 werd hij namelijk de jongste squashkampioen van Israël. Om dat te bereiken had hij zijn lichaam echter zo afgemat dat hij een ernstige rugblessure kreeg. Zijn streven naar perfectie had hem uiteindelijk de afgrond ingeduwd. Hij moest afzien van een squashcarrière en zette zich toen volledig in voor een academische carrière binnen de psychologie. Daar vond hij uiteindelijk een betere manier om met zijn perfectionisme om te gaan.

De optimalist uit de titel van het boek is het positieve evenbeeld van de Perfectionist. Perfectionisten laten hun eigenwaarde te sterk afhangen van hun prestaties. Als ze goed presteren vinden ze zichzelf iets waard, maar als ze slecht presteren hebben ze gefaald en voelen ze zichzelf losers. Om fouten te voorkomen doen ze hun uiterste best en spannen ze zich voortdurend volledig in. Ze verwachten een perfecte prestatie en zijn daarom voortdurend enorm streng op zichzelf. Ze concentreren zich op hun fouten en zijn alleen tevreden met foutloze prestaties.

Net zoals de perfectionist is de optimalist er op gericht om goed te presteren. De optimalist begrijpt echter dat perfectie geen deel uit maakt van de menselijke mogelijkheden. Hij begrijpt dat fouten maken noodzakelijkerwijs hoort bij het leerproces en dat het halen van een doel vaak geen rechte lijn van a naar b is. Vallen en opstaan horen met andere woorden bij het bereiken van je doelen. Optimalisten concentreren zich op wat er goed is en niet alleen op wat er nog niet goed genoeg is. Het zijn, met andere woorden, mensen die op een ontspannen en gezonde manier werken aan het bereiken van hun doelen.

Optimalisme is een belangrijk tegenwicht voor mensen die naar perfectionisme neigen. In de behandeling van perfectionisme blijkt namelijk dat ze ontzettend veel last hebben van hun gedrag, maar dat ze er tegelijkertijd ook op gesteld zijn. Ze zijn bang dat het verlaten van hun perfectionisme leidt tot laksheid en apathie. Optimalisme is een alternatief dat excellent presteren mogelijk maakt zonder de negatieve gevolgen voor het zelfbeeld.

In het eerste deel van het boek legt Ben-Shahar duidelijk uit hoe perfectionisme en optimalisme zich tot elkaar verhouden en hoe je optimalist kunt worden als je op het moment perfectionist bent. In het tweede deel past hij deze denkbeelden toe op het onderwijs, op het werk en op het werk en in de liefde. Hier toont zich de wetenschapper en de filosoof in hem. De hoofdstukken zijn op zich interessant, maar passen minder goed in het format van een zelfhulpboek. Mensen die van hun perfectionisme afwillen, zullen het waarschijnlijk met interesse lezen, maar hun probleem zal er niet minder door worden. Zo is het ook met de laatste hoofdstukken, die Ben-Shahar ‘overpeinzingen’ genoemd heeft. Ook dit zijn op zichzelf interessante stukken, over de rol van leiden en de pro-aging industrie, maar de band met het onderwerp is niet altijd even duidelijk.

‘De optimalist’ is duidelijk geschreven door iemand die zich langdurig met het onderwerp heeft beziggehouden. Op elke pagina staat wel een interessant inzicht. Het eerste deel, dat over de remedie tegen perfectionisme gaat, is helder geschreven en bruikbaar voor mensen die hier mee worstelen. De tweede helft van het boek is wat meer beschouwend van aard. Daardoor is het in de kern van de zaak niet echt een zelfhulpboek, maar haast een culturele beschouwing over de negatieve gevolgen van perfectionisme op onze maatschappij. Aan de andere kant, als je nog het idee hebt dat perfectionisme een goede eigenschap is, ben je daar na het lezen van dit boek voorgoed van genezen. Wat dat betreft ben ik er van overtuigd dat perfectionisten na het lezen van dit boek een stuk meer ontspannen naar hun eigen presteren kunnen kijken.

Martin Seligman begint ‘Gelukkig zijn kun je leren’ met de verkiezingscampagne waaraan hij in 1998 deelneemt. Het is de verkiezing van het hoofd van de APA, de vakvereniging voor psychologen in Amerika. Een invloedrijke club die voor een belangrijk deel de richting van de psychologie bepaalt. Zijn reden om hier aan mee te doen is dat hij binnen de psychologie meer aandacht wil voor positief menselijk functioneren. Uiteindelijk wordt hij met de grootste meerderheid ooit tot voorzitter gekozen. In de tijd daarna blijkt dat er een vruchtbare voedingsbodem is voor de positieve psychologie. Er zijn talloze filantropen die geld willen schenken aan dit soort onderzoek en het is ook niet moeilijk om wetenschappers er enthousiast voor te krijgen.

Langzamerhand krijgt de onderzoeksagenda van de positieve psychologie vorm. Allereerst het onderzoek naar positieve emoties zoals geluk, hoop en liefde. Daarnaast het onderzoek naar positieve eigenschappen, zoals vitaliteit, doorzettingsvermogen en wijsheid. Tot slot naar positieve instituties. Oftewel de manieren waarop instellingen zoals gevangenissen, jeugdzorg en scholen een (meer) positieve invloed op de bevolking kunnen hebben. In ‘Gelukkig zijn kun je leren’ wordt echter een andere onderzoeksvraag aangehouden, namelijk: wat is geluk en hoe kan ik gelukkiger worden?

Veel van de onderwerpen die in de positieve psychologie aan bod komen, zijn begrippen die in de alledaagse conversatie ook voorkomen. Bijvoorbeeld hoop, liefde en geluk. Seligman is een ster in het wetenschappelijk definiëren van dat soort alledaagse begrippen. Zo is geluk volgens hem niet alleen een kwestie van positieve emoties, maar ook een kwestie van zingeving en levensvervulling. Beide onderdelen van geluk komen in dit boek naar voren.

In het eerste deel van het boek gaat het over geluk als positieve emotie. De auteur onderscheidt hier drie verschillende soorten van geluk: geluk over het verleden, over de toekomst en over het heden. Hij legt uit hoe negatieve gebeurtenissen uit het verleden ons geluk in het heden kunnen beïnvloeden en er bespreekt manieren om dat tegen te gaan. Daarnaast schenkt hij aandacht aan hoop en optimisme en hoe je dat kunt cultiveren. Tot slot schenkt hij aandacht aan het genieten van het heden door lichamelijke en geestelijke genoegens te cultiveren.

Al deze hoofdstukken zijn met de kenmerkende combinatie van populaire wetenschap en zelfhulpadvies geschreven. Enerzijds bespreekt Seligman de wetenschappelijke geschiedenis van bepaalde concepten en zet hij uiteen hoe het denken erover zich in de loop van de jaren ontwikkeld heeft. Anderzijds geeft hij stappenplannen en stelt hij testen beschikbaar waarmee we onze vooruitgang kunnen meten.

In het tweede deel van ‘Gelukkig zijn kun je leren’ gaat het over het ontdekken en het gebruiken van onze sterke punten. Eén van de huzarenstukjes van de nog jonge positieve psychologie, was het samenstellen van een positieve DSM. De DSM is het handboek dat wordt gebruikt voor het diagnosticeren van geestesziekten zoals depressies en angststoornissen. De positieve versie van de DSM, de VIA, wordt gebruikt om positieve karaktereigenschappen te ‘diagnosticeren’. In ‘Gelukkig zijn kun je leren’ bespreekt Seligman deze karaktereigenschappen en geeft hij vragenlijsten waarmee je kunt ontdekken wat jouw sterke karaktereigenschappen zijn. Dit deel van het boek is nogal vluchtig en schematisch. Binnenkort komt de VIA echter gratis in Nederland beschikbaar en dan kunnen Nederlandse lezers hem ook via internet afnemen. Tegen die tijd vormt het boek een mooie handleiding bij het invullen van deze testen.

Al met al is het lezen van ‘Gelukkig zijn kun je leren’ een overweldigende ervaring. Met driehonderd pagina’s is het boek niet eens zo heel dik, maar de hoeveelheid informatie die gepresenteerd wordt, is enorm. Deze indruk wordt nog eens versterkt doordat de informatie vaak niet heel overzichtelijk gepresenteerd wordt. Seligman wil van alles bespreken maar mist nog een duidelijk kader waarin hij dit kan plaatsen. Het resultaat is een vergaarbak van op zich interessante informatie over positieve psychologie die echter moeilijk beklijft. Als populair wetenschappelijk werk is het dan ook beter geslaagd dan als zelfhulpboek.

Dit is de auteur overigens niet helemaal aan te rekenen. Het boek is geschreven in 2002 en in dat jaar bestond de positieve psychologie nog maar net. Veel vragen waren op dat moment nog onbeantwoord en dat is ook te merken. Hier en daar wijkt Seligman af van het wetenschappelijk pad en geeft hij simpelweg zijn mening over bepaalde onderwerpen. In één van de laatste hoofdstukken baseert hij zich zelfs openlijk op zelfhulpboeken over het behandelde onderwerp. Het is dan ook te hopen dat de positieve psychologie zich blijft ontwikkelen zodat er over een paar jaar een nieuw boek geschreven kan worden op basis van nieuw onderzoek.

Oplossingen of problemen?
Een van de “bedenkers” van deze oplossingsgerichte werkwijze, Kim Insoo Berg, was psychotherapeute en de werkwijze werd dan ook ontwikkeld als therapievorm. Daarbij werd ook gelijk duidelijk wat de twee voordelen zijn van deze toplossingsgericht werken: het werkt en het werkt snel. Waar psychotherapieën vaak maanden duren, is een oplossingsgerichte therapie meestal binnen vijf bijeenkomsten klaar. Dat komt doordat uitpluizen en het begrijpen van de oorzaak van het probleem wordt overgeslagen. Dat proces kost namelijk veel tijd, maar draagt nauwelijks bij aan de oplossing. Insoo Berg gaat er zelfs vanuit dat het uitdiepen van het probleem kan bijdragen aan het vergroten van het probleem. Door er veel over te praten, maken we het probleem “echter” dan het al was. Vooral diagnoses dragen hier aan bij. Zodra een druk iemand officieel als “ADHD’er” wordt gediagnosticeerd, lijkt zijn probleem ineens veel problematischer.

Aangezien de analyse van het probleem dus weinig bijdraagt aan de oplossing, is er voor gekozen om direct aan het werk te gaan met de oplossing. Een van de meest typerende vragen binnen de oplossingsgerichte therapie is de ”wondervraag”. In het kort luidt deze: “Stel dat er een wonder gebeurt en je probleem is als sneeuw voor de zon verdwenen, waar zou je dat dan aan merken?” Met deze vraag wordt de cliënt er toe gedwongen om de gewenste situatie, oftewel de oplossing, te omschrijven. Een andere typerende oplossingsgerichte methode is het vragen naar wat eerder al gewerkt heeft. Daarbij worden twee principes gebruikt:
1 Doe niet meer wat niet werkt
2 Doe meer van wat wel werkt
Door op deze manier te werken wordt het perspectief van de cliënt uiterst serieus genomen. Deze weet immers het best wat voor hem werkt. Deze typerende technieken zijn onderdeel van een stappenplan waarin bekeken wordt wat de gewenste oplossing is en hoe deze bereikt kan worden.

Op het werk
Aan de hand van bovenstaande beschrijving is het goed voor te stellen dat de oplossingsgerichte aanpak ook in het bedrijfsleven weerklank heeft gevonden. De oorzaak van een probleem vaststellen voor één individu is al lastig, maar het is schier onmogelijk om het te doen voor een organisatie waarin meerdere individuen op allerlei manieren met elkaar verbonden zijn. Bovendien is de roep om snel resultaat te boeken in een organisatie nog sterker dan binnen de wereld van de therapie. De tijd om een probleem volledig uit te diepen is er in de meeste gevallen simpelweg niet. Het werken aan de oplossing is dan ook een aanlokkelijk perspectief.

“Doen wat werkt” is een goede inleiding in de oplossingsgerichte werkwijze binnen bedrijven. Het boek is helder van uitleg, haalt voldoende voorbeelden aan en gaat op alle onderwerpen in. Alleen de beperkingen en de uitdagingen van de oplossingsgerichte therapie worden niet besproken. Daardoor blijft de oplettende lezer met een aantal vragen zitten. Zijn er bijvoorbeeld ook situaties waarin een probleemgerichte aanpak wel werkt? En hoe kunnen we die situaties onderscheiden? Wat zijn, met andere woorden, de beperkingen van deze manier van werken? Het is natuurlijk goed te begrijpen dat Visser hier niet al teveel de nadruk op wil leggen. Dit zorgt er echter wel voor dat het boek enigszins “polemisch” overkomt. De voordelen van het oplossingsgericht werken worden bejubeld, zonder dat de nadelen goed aan bod komen. Voor een volgende druk is het wellicht interessant om te kijken hoe de oplossingsgerichte werkwijze geïntegreerd kan worden met de meer traditionele aanpak.

Bestel “Doen wat werkt” hier

Ik denk dat goede zelfhulpboeken ons kunnen helpen om de juiste richting te vinden in ons leven. Ze doen ons nadenken over wat we verwachten van ons leven en hoe we kunnen omgaan met de problemen die we tegenkomen. Ze kennen echter ook beperkingen. Vaak is het moeilijk om ook daadwerkelijk de acties te ondernemen die in het boek aangeraden worden. Uit onderzoek blijkt ook dat langdurige verandering vaak niet bereikt wordt door simpelweg een boek te lezen.

De beste manier om dit soort boeken te gebruiken is niet door ze alleen te lezen. Echt effect heeft het pas als je bij elke pagina bedenkt hoe je het geschrevene in de praktijk kunt brengen. En door daar ook daadwerkelijk mee te experimenteren. In het lijstje heb ik dan ook een voorkeur voor boeken die als een handleiding gebruikt kunnen worden. Uiteindelijk komt het namelijk niet aan op weten maar op doen.

De Lijst

Mindfulness en de bevrijding van depressie Mark Williams
Dit boek bestaat min of meer uit een programma van zes weken dat bedoeld is om mindfulness in de praktijk te brengen. Er worden wel een aantal hoofdstukken aan de theorie gewijd, maar voornamelijk gaat het over de toepassing van mindfulness in de praktijk. Als leuke extra biedt de uitgever een aantal audiobestandjes, waarmee je de oefeningen thuis onder begeleiding van een opname kunt doen.

De valstrik van het geluk Russ Harris
De ACT is een meer westerse variant van Mindfulness. Het geeft aan hoe je mindfulness kunt gebruiken om je doelen te bereiken. Interessant voor wie niet weken op een bankje wil doorbrengen, maar wel de voordelen van mindfull denken wil ontdekken. Ook zeer bruikbaar voor mensen met een lage zelfdisiscipline. Lees hier de bespreking

De maakbaarheid van het geluk Sonja Lyubomirsky
Een klassiek boek over het onderzoek naar geluk. Veel foutieve denkbeelden over geluk worden in dit boek naar het rijk der fabelen verwezen. Zoals het idee dat rijke of knappe mensen gelukkiger zijn dan domme of lelijke mensen. Daarnaast geeft het een aantal duidelijke, praktische manieren om gelukkiger te worden. Lyubomirski is één van de belangrijkste wetenschappers binnen de positieve psychologie en weet haar bevindingen goed over te brengen voor een groot publiek. Lees hier de bespreking.

Optimisme kun je leren Martin Seligman
Seligman geeft in dit boek aan hoe je kunt veranderen van een pessimist in een optimist. Seligman is een van de meest geciteerde wetenschapper ter wereld en is vooral bekend van zijn publicatie over optimisme. In dit boek geeft hij een praktische handleiding met testen en stappenplannen.

De zeven eigenschappen van effectief leiderschap Stephen Covey
Het klassieke zelfhulpboek. Covey is geen wetenschapper maar zijn ideeën komen bijna altijd overeen met bevindingen uit de wetenschap. Binnen de wetenschap is effectiviteit een belangrijke eigenschap van mensen die psychologisch gezond zijn. Desondanks zijn er weinig (populaire) boeken over dit onderwerp geschreven. Gelukkig is er het uitstekende boek van Covey dat ons een goed beeld geeft van de eigenschappen van optimaal presterende mensen .

De zin van het bestaan Victor Frankl
Zowel in “The seven habits of highly effective people” als in “De valstrik van het geluk” wordt er aandacht besteed aan zingeving. Ook binnen de Positieve Psychologie is er veel aandacht voor dit onderwerp. Helaas zijn er weinig populaire boeken over dit onderwerp geschreven. De zin van het bestaan maakt duidelijk hoe belangrijk het is om een doel in je leven te hebben. Het is het klassieke betoog van een Joodse arts in een concentratiekamp die ondanks de vreselijke omstandigheden niet de hoop opgeeft.

Niet durven, toch doen! Susan Jeffers
Angst is een belangrijke drijfveer in ons leven. Sommige dingen doen we niet omdat we bang zijn voor de consequenties en veel andere dingen doen we juist wel om vervelende consequenties te voorkomen. Voorzichtigheid is natuurlijk goed, maar, voor veel dingen zijn we zonder reden bang. Sociale angst is bijvoorbeeld in de meeste gevallen ongegrond en ook onze angst om te falen houdt ons in belangrijke mate tegen bij het behalen van onze doelen. Susan Jeffers leert je dat je niet bang hoeft te zijn voor gevoelens van angst en leert je een manier om er beter mee om te gaan.

Optimaal Zelfvertrouwen Robert Haringsma
Ook wel hét zelfhulpboek van 2012 genoemd. Het boek over zelfvertrouwen dat een duidelijke wetenschappelijk onderbouwing kent en bovendien een stap voor stap handleiding vormt voor het ontwikkelen van je zelfvertrouwen. Komt eind 2011 uit. Lees hier alvast een voorpublicatie of doe de gratis test om te ontdekken hoe het met jouw zelfvertrouwen staat.

ACT kan het best gezien worden als een westerse vorm van mindfulness. Mindfulness richt zich op een bestaan in het hier en nu en op het accepteren van het moment. Wie de overtuigingen uit de mindfulness echter tot het uiterste doorvoert, eindigt als een boeddhistische monnik onder een boom. Voor veel Westerse mensen is dat geen uitnodigend toekomstbeeld. Velen van ons geloven namelijk wel degelijk dat sommige doelen het waard zijn om voor te vechten (letterlijk en figuurlijk). De ACT legt uit hoe mindfulness als basis kan dienen voor prestaties. De afkorting ACT dient dan ook gelezen te worden als het Engelse woord voor ‘handelen’.

In het eerste deel van het boek zet Russ Harris uiteen dat we voortdurend gesprekken met onszelf voeren. Meestal hebben die gesprekken een negatieve teneur. De grootste fout die we volgens Harris kunnen maken, is om deze gedachten al te serieus te nemen. Het zijn immers slechts gedachten en die hebben weinig invloed op wat er daadwerkelijk gebeurt. Door gebruik te maken van technieken uit de mindfulness, kunnen we meer afstand nemen van deze gedachten.

Aangezien onze gedachten dus geen goede leidraad zijn om ons leven naar in te richten, hebben we een nieuw kompas nodig. Binnen de ACT wordt daarvoor een groot belang gehecht aan onze waarden. Dat zijn: ‘De diepst gekoesterde wensen van ons hart: over wat voor iemand we willen zijn, waar we voor willen staan, en hoe we met de wereld om ons heen willen omgaan. De leidende principes die ons in ons leven houvast geven en ons motiveren.’Als we die waarden duidelijk voor ogen hebben, weten we waar al ons handelen op gebaseerd moet zijn. De waarden vormen zo een uitstekend tegenwicht voor allerlei gedachten die constant zeggen dat we het niet kunnen of dat het allemaal onzin is wat we doen.

Natuurlijk zijn we er niet met het vaststellen van waarden alleen, uiteindelijk moet er ook actie ondernomen worden. De uiteindelijke ‘formule’ achter ACT is
mindfulness + waarden + actie= psychologische flexibiliteit.

Wanneer we een duidelijk beeld hebben van onze waarden, kunnen we mindfulness gebruiken om te zorgen dat we ons gedrag baseren op die waarden door actie te ondernemen. Het uiteindelijke resultaat, psychologische flexibiliteit, is de mogelijkheid om je aan te passen aan de omstandigheden op een manier die in overeenstemming is met je waarden.

De ACT is een lastige en enigszins academische theorie. De psycholoog die hier mee werkt, zal er een hele kluif aan hebben om de theorie te vertalen naar de praktijk van de cliënt. Harris schrijft er echter op een verassend eenvoudige manier over. Wat vooral opvalt, is dat hij veel praktische oefeningen geeft om de ideeën te vertalen naar de praktijk. Zeker bij complexe onderdelen, zoals het ontdekken van je persoonlijke waarden, is dat een hele prestatie. De ACT is een belangrijke nieuwe therapievorm en het boek van Harris is bij uitstek geschikt om het onder de aandacht van een groot publiek te brengen.

Deze bespreking verscheen eerder op Managementboek

Pink stelt dat we tot voor kort een heel simpele kijk op motivatie hadden. Als het aan de mensen ligt, doen ze het liefst niets. Om ze toch in beweging te krijgen, kun je twee mechanismen gebruiken. De eerste is beloning en de ander is straf. Pink noemt dit motivatie 2.0.

Uit onderzoek blijkt echter dat dit niet in alle gevallen zo werkt. Het merkwaardige feit doet zich voor dat sommige mensen zelfs minder goed gaan presteren wanneer ze voor hun inspanningen beloond worden. Een geldelijke beloning geeft namelijk aan dat de taak op zichzelf niet de moeite waard is. Als dat namelijk wel zo is, zou niemand je er voor belonen.

Dit valt te verklaren door het mensbeeld dat de bedenkers van motivatie 2.0 aanhingen. Ze gingen er van uit dat mensen het liefst niets doen en dat ze alleen in beweging te krijgen zijn als ze daardoor meer gaan verdienen. Het blijkt echter dat mensen van nature helemaal niet zo apatisch zijn. We zijn daarentegen juist sterk geneigd om ons in te spannen voor een goede zaak. Om deze vorm van motivatie te kunnen sturen, is het belangrijk om te beseffen dat ze door de volgende drie eigenschappen bepaald wordt:

1 Autonomie: als we zelf bepalen dat we iets willen, worden we daar meer door gemotiveerd dan wanneer iemand anders het doet.
2 Mastery: met deze term wordt het beheersen van een taak bedoeld. Ieder mens blijkt gemotiveerd te zijn om nieuwe dingen te leren en om nieuwe vaardigheden onder de knie te krijgen.
3 Een hoger doel: uit onderzoek blijkt dat het nastreven van geld op de lange termijn niet gelukkig maakt. Er naar streven om de wereld een stukje mooier of beter te maken maakt ons echter wel gelukkiger.

Als deze drie eigenschappen ten grondslag liggen aan onze doelen, zijn we meer gemotiveerd om deze doelen te halen dan wanneer ze afgedwongen worden door straf en beloning. Pink noemt dit motivatie 3.0.

In onderstaande video legt Pink de inhoud van het boek zelf in tien minuten uit. Je kunt daaraan ook zien dat hij sterk steunt op wetenschappelijk onderzoek.